θὰ τῷ ἐπιτρέψουν προφανῶς μόνον ὁρῶσαν καὶ ἐνεργὸν ἄμυναν. Ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν: Ἐλευθέριος Κ. Βενιζέλος, ὁ διευθυντὴς τοῦ γραφείου ὑπουργοῦ: Κ. Σ. Νίδερ, ἀντισυνταγματάρχης» [1].
Τὴν νύκτα ὁ Διάδοχος μετὰ τοῦ ἐπιτελείου ἀπῆλθον εἰς Λάρισαν.
Τὴν 30ὴν Σεπτεμβρίου, ἡ Ἑλλάς, Βουλγαρία καὶ Σερβία, ἐπέδωκαν κοινὴν διακοίνωσιν εἰς τὴν Πύλην ἀξιοῦσαι ἄμεσον ἐφαρμογὴν εὐρυτάτων μεταρρυθμίσεων εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς ἐπαρχίας. Ἡ Τουρκία δὲν ἀπήντησεν, ἀλλὰ προσεπάθει νὰ ἀποσπάσῃ τὴν Ἑλλάδα ἐκ τῆς συμμαχίας. Ὁ μέγας Βεζύρης Κιαμὴλ πασᾶς γηραιὸς καὶ λεπτότατος διπλωμάτης, πρότεινεν εἰς γνωστοὺς Ἕλληνας τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὴν παραχώρησιν τῆς Κρήτης ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μείνῃ οὐδετέρα ἡ Ἑλλάς. Ἐφρόντισε νὰ συναντηθῇ μετὰ τοῦ πρεσβευτοῦ Γρυπάρη κατὰ τὴν διάρκειαν φιλικῆς δεξιώσεως εἰς Θεραπειὰ καὶ τοῦ ἐπανέλαβε τὰ αὐτά. Προσεπάθει προφανῶς νὰ ματαιώσῃ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ ἑλληνικοῦ στόλου, τὴν ὁποίαν ἐθεώρει ἀποφασιστικὴν διὰ τὴν τύχην τοῦ πολέμου. Δὲν ἀντελήφθη ὁ πολύπειρος Ἀνατολίτης ὅτι εἶχε παρέλθει ἡ ὥρα τῶν πονηρῶν τεχνασμάτων;
Οἱ Ἕλληνες ἐπορεύοντο εἰς τὸν ἀγῶνα. Τὸ ἔθνος ἐνόησε τὴν σημασίαν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Δὲν ἦτο «ψευτοπόλεμος» αὐτὸς σήμερον. Ἡ γενεά, ἥτις θὰ ἔχυνε τώρα τὸ αἷμά της, ἐμεγάλωσεν εἰς διαρκῆ ἐξευτελισμόν. Οἱ σημερινοὶ στρατιῶται ἦσαν παιδιά, κατὰ τὸν πανικὸν τῆς Λαρίσης. Ἤξευραν ὅτι ἔπρεπε νὰ ζήσουν ἐλεύθεροι ἢ νὰ πεθάνουν. Ἐνῷ ὁ τρύγος δὲν εἶχε τελειώσει ἀκόμη· ἐνῷ τὰ χωράφια ἐπερίμεναν τὴν νέαν σποράν, δὲν ἠκούσθη οὔτε ἕνα παράπονον ἀπὸ τοῦ Πηνειοῦ μέχρι τοῦ Εὐρώτα. Ἀλλ’ οὔτε καὶ μία ζητωκραυγή.
Ὁ ἀνώνυμος λαὸς εἶχε τὴν σοβαρότητα τοῦ ἀναποφεύκτου. Ἐπὶ τρία ἄλλωστε χρόνια, μάθαινεν ὅτι αἱ λέξεις καὶ οἱ εὔκολοι ἐνθουσιασμοὶ εἶνε μεγάλος ἐχθρὸς τῶν ἔργων.
Ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία συνῆλθε τὴν 1ην Ὀκτωβρίου, πρὸ τῆς κηρύξεως τοῦ πολέμου, ὁ Βενιζέλος εἶπε:
«Τὰ τέσσαρα χριστιανικὰ κράτη τῆς Ἰλλυρικῆς Χερσονήσου ἡνώθησαν διὰ νὰ ἀποσπάσουν ἐκ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ τοὺς τυραννουμένους ὁμοεθνεῖς των. Ἡ Κρήτη ἀποτελεῖ ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἀναπόσπαστον καὶ ἀδιαίρετον μέρος τοῦ ἑλληνικοῦ βασιλείου».
Πολλοὶ κρύβουν τὰ πρόσωπα εἰς τὰς παλάμας καὶ κλαίουν μὲ λυγμούς. Πόσων δεκαετηρίδων προσδοκία διὰ νὰ ζήσουν τὴν στιγμὴν αὐτήν. Οἱ βουλευταὶ πηγαίνουν εἰς τὸν στρατόν. Ἡ ἔννοια τοῦ πολέμου εἶναι τόσον σαφής, ὥστε ὁ ἐκ τῶν κοινωνιστῶν Παπαναστασίου κατατάσσεται ἐθελοντής.
- ↑ Τὸ ἀπόρρητον τοῦτο κείμενον φέρει ἀριθμὸν 80.001 καὶ ἡμερομηνίαν 27ην Σεπτεμβρίου 1912. (Ἀρχεῖα στρατιᾶς).
