παριστάνοντες τὸν Βενιζέλον ὡς προδίδοντα τὴν Κρήτην χάριν τῶν μεγάλων Δυνάμεων.
Ὁ πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἐστάθη ἀπτόητος καὶ ἄκαμπτος. Εἰς τοὺς Κρῆτας ἔγραφε διὰ τοῦ κυβερνητικοῦ ἀντιπροσώπου Χανίων Ραγκαβῆ:
«Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θυσιασθοῦν τὰ κεκτημένα διὰ τῆς σπουδῆς. Δὲν εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὴν μικρὰν Κρήτην νὰ μιμηθῇ μέγιστα ἔθνη καὶ νὰ ὑπομείνη. Οὐδεὶς γνωρίζει τί ἐκπλήξεις θὰ προκύψουν ἐκ τοῦ ἰταλοτουρκικοῦ πολέμου. Οἱ Κρῆτες λησμονοῦν ὅτι τίθενται ἀντιμέτωποι ὄχι μόνον τῆς Τουρκίας καὶ τῶν μεγάλων δυνάμεων, ἀλλὰ καὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ ἐλευθέρου βασιλείου, τοῦ ὁποίου ἡ κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀποδεχθῇ τὸ κρητικὸν πραξικόπημα καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς ἄκαιρον ρῆξιν μὲ τὴν Τουρκίαν.
Συντόνως καὶ ἄνευ ἀπωλείας μιᾶς ἡμέρας ἀσχολουμένη μὲ τὴν στρατιωτικὴν συγκρότησιν τῆς χώρας, ἡ κυβέρνησις ἀξιοῖ ὅπως εἰς τὴν γνώμην της προσαρμοθῇ ἡ γνώμη τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν τῆς Κρήτης».
Εἰς τὸν ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης Δημητρακόπουλον, δηλώσαντα ὅτι διαφωνεῖ ἐπὶ τοῦ κρητικοῦ ζητήματος, ὁ πρόεδρος τῆς κυβερνήσεως ὑπέδειξεν ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὤφειλε νὰ παραιτηθῇ. Τὸν ἀντικατέστησε διὰ τοῦ προέδρου τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου Ἀθηνῶν Κ. Ρακτιβάν. Ἡ ἀστυνομία καὶ ὁ στρατὸς ἠμπόδισαν ὁμάδα Κρητῶν βουλευτῶν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν.
Ὁ Βενιζέλος ἐδέχθη ἰδιαιτέρως ἐπιτροπὴν Κρητῶν. Τοὺς ὁμίλησε μὲ αὐστηρότητα καὶ συγκίνησιν. Αὐτοὶ ἐνοοῦσαν τὴν θέσιν του. Ἡ ἔνωσις ἐτοποθετεῖτο ἐντὸς τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ προγράμματος. Εἶχαν χρέος νὰ δείξουν πειθαρχικότητα καὶ καρτερίαν.
Δὲν θὰ ἀνέμεναν ἐπὶ πολύ.
Αἱ κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1912 σφαγαὶ τῶν Κοτσάνων, ὀργανωθεῖσαι παρὰ τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν ἐναντίον τῶν Σλαύων, ἐπροκάλεσαν ἀκράτητον ρεῦμα πολέμου εἰς Σερβίαν καὶ Βουλγαρίαν. Ὁ Γκέσωφ ἔλεγε πρὸς τὸν Πανᾶν:
«Ἡ Τουρκία εἶναι ἐξησθενημένη. Ἐπέστη ἡ στιγμὴ τῆς δράσεως. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπισπεύσῃ ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνησις τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ δεχθῇ τοὺς Κρῆτας; Ἰδοὺ λαμπρά ἀφορμὴ πολέμου κατὰ τῆς Τουρκίας».
«Πανᾶς: Τὴν ἀφορμὴν αὐτὴν δὲν θὰ τὴν δώσῃ ἡ Ἑλλάς, ἐφ’ ὅσον μάλιστα δὲν καλύπτεται ὑπὸ συμμαχικῆς συνθήκης».
Ὁ γενικὸς ἐπιτελάρχης τοῦ βουλγαρικοῦ στρατοῦ Φίφτσεφ, συνομιλῶν μὲ τὸν Δ. Πανᾶν, ἀπεκάλυψεν ὅτι ὁ πόλεμος Βουλγαρίας, Σερβίας καὶ Μαυροβουνίου ἐναντίον τῆς Τουρκίας ἦτο ἀποφασισμένος καὶ χωρὶς τὴν Ἑλλάδα:
«Φίφτσεφ: Δὲν γίνεται σοβαρὸς λόγος περὶ μεταρρυθμίσεων. Ἡ Βουλγαρία θὰ πολεμήσῃ τοὺς Τούρκους μὲ τὴν βοήθειαν τῆς Σερβίας καὶ τοῦ Μαυροβουνίου. Θὰ παρατάξωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ πολέμου 500.000 ἀνδρῶν καὶ 1.500 τηλεβόλα, ἐνῷ εἶναι ζήτημα ἐὰν οἱ Τοῦρκοι συγκεντρώσουν ἐγκαίρως 300.000 μαχητῶν καὶ 850 πυροβόλα. Θὰ κινητοποιήσω ὁλόκληρον τὸν
