δὲν πρέπει νὰ νομίζωνται ἀνυπέρβλητοι. Οἱ εἰς Μακεδονίαν ὁμοεθνεῖς των διατρέχουν κίνδυνον ἐξοντώσεως ἀπὸ τοὺς Νεοτούρκους. Πρὸς τὸ κοινὸν αὐτῶν συμφέρον τὰ δύο κράτη ὀφείλουν νὰ συνεννοηθοῦν τὸ ταχύτερον».
Ὁ Ἕλλην πρεσβευτὴς Σόφιας Πανᾶς ἔκαμνε βολιδοσκοπήσεις ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα. Οἱ Βούλγαροι ἀπήντων ἀορίστως. Ἀμφέβαλλαν διὰ τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τῆς Ἑλλάδος. Εἶχαν ἄλλωστε τὴν ἀξίωσιν νὰ αὐτονομήσουν, δηλαδὴ νὰ ἐκβουλγαρίσουν ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν. Ὅταν ἐν τούτοις ἐξερράγη ἡ ἀλβανικὴ ἐπανάστασις καὶ μετ’ ὀλίγον ὁ Ἰταλοτουρκικὸς πόλεμος, ὁ Βούλγαρος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε πρὸς τὸν Πανᾶν:
«Ἡ Βουλγαρία δὲν θὰ μείνῃ ἀδιάφορος ἂν ἡ Τουρκία ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Ἑλλάδος».
«Πανᾶς: Ὥστε ὀφείλομεν νὰ ὑπολογίζωμεν εἰς σᾶς μόνον ἐὰν ἡ Τουρκία κινηθῇ πρώτη ἐξ ἑαυτῆς;»
«Τοντορώφ: Ἡ Βουλγαρία δὲν θὰ σᾶς ἐγκαταλείψῃ ὅπως εἰς τὰ 1897».
Βῆμα σημαντικόν, ὄχι ὅμως συμμαχία.
Ἀντιθέτως αἱ συνεννοήσεις Σερβίας καὶ Βουλγαρίας προώδευαν διαρκῶς. Ἤρχισαν εἰς Παρισίους κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1911 μεταξὺ τοῦ Σέρβου πρωθυπουργοῦ Μιλοβάνοβιτς καὶ τοῦ Βουλγάρου πρεσβευτοῦ Βιέννης Ριζώφ. Ἡ συνθήκη ὑπεγράφη τὴν 22αν Φεβρουαρίου 1912 εἰς Σόφιαν. Παρενέβη ἡ Ρωσσία. Ὁ μέγας δοὺξ Ἀνδρέας ἔφερεν ἔγγραφον μήνυμα τοῦ τσάρου πρὸς τὸν Φερδινάνδον μὲ τὴν ἀξίωσιν νὰ λήξουν αἱ διαπραγματεύσεις. Ἡ συμμαχία ἠσφάλιζε τὰ δύο κράτη ἀπὸ τὴν Τουρκίαν. Ἀπόρρητον ἄρθρον ὥριζεν ὅτι ἡ Βουλγαρία ὑπεχρεώνετο νὰ βοηθήσῃ τὴν Σερβίαν ἐναντίον καὶ τῆς Αὐστρίας. Τὸ γεγονὸς ἦτο τεραστίας σημασίας. Ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς Ρωσσίας οἱ Σλαῦοι τοῦ Αἵμου συνησπίζοντο κατὰ μεγάλης εὐρωπαϊκῆς δυνάμεως. Ὁ Γάλλος πρόεδρος Πουανκαρὲ εἶπε:
«Ἡ σερβοβουλγαρικὴ συνθήκη περιέχει δύο πολέμους. Ἕνα κατὰ τῆς Τουρκίας καὶ ἕνα ἄλλον ἐναντίον τῆς Αὐστρίας».
Ἡ Ἑλλὰς ἔμεινεν ἔξω τοῦ συνασπισμοῦ. Ὁ πρεσβευτὴς Πανᾶς ἐτήρει ἐνήμερον τὴν κυβέρνησιν τῶν Ἀθηνῶν μετὰ σπανίας ἀκριβείας. Σερβία καὶ Βουλγαρία δὲν ἐκράτουν μυστικὴν τὴν συμμαχίαν των ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Ὁ αὐτοκράτωρ τῆς Ρωσσίας Νικόλαος εἶπεν εἰς τὸν πρόεδρον τῆς βουλγαρικῆς Βουλῆς Δάνεφ:
«Θὰ ἦτο χρήσιμος ἡ συμπλήρωσις τῆς συμμαχίας διὰ τῆς Ἑλλάδος» [1].
Ἀνήκει ἑπομένως εἰς τοὺς μύθους τὸ λεγόμενον ὅτι ἡ Ἑλλὰς εὑρέθη
- ↑ Ἄρθρα τοῦ Μπάουτσερ εἰς τοὺς «Τάϊμς τοῦ 1915 ὑπὸ τὸν τίτλον «Βαλκανικὸν ζήτημα». Ἔργον Γκέσωφ (σελὶς 66–70). Πουανκαρὲ κλπ. Συνομιλίαι Ε. Βενιζέλου μὲ τὸν γράφοντα, Ἀθῆναι Μάϊος 1928. Ἀλληλογραφία Γρυπάρη-Πανᾶ, Μάρτιος-Ὀκτώβριος 1911, ἰδίως τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 3372 τηλεγράφημα Πανᾶ. Εἰδικὸς φάκελλος ἑλληνοβουλγαρικῆς συνθήκης, ἀριθμὸς τηλεγραφημάτων 574 καὶ ἐφεξῆς. Γαλλικὴ Κιτρίνη Βίβλος 1912–1914, τόμος Ι.
