Απόκοπος του Μπεργαδή
| Απόκοπος Συγγραφέας: |
 Δείτε επίσης: σχετικό λήμμα. Επιμέλεια Emile Legrand, Bibliothèque grecque vulgaire, Τόμος 2, Maisonneuve, Παρίσι 1881, σ. 94—122.
|
Μιὰν ἀπὸ κόπου νύσταξα, νὰ κοιμηθῶ ἐθυμήθην,
ἔθεκα ʼς τὸ κρεββάτιν μου κʼ ὕπνον ὑποκοιμήθην.
Ἐφανίσθη μου κʼ ἔτρεχα ʼς λιβάδιν ὡραιωμένον, 5
φαρὶν ἐκαβαλλίκευγα σελλοχαλινωμένον·
κʼ εἶχα ʼς τὴν ζῶσιν μου σπαθὶν, ʼς τὸ χέρι μου κοντάριν,
ζωσμένος ἤμουν ἄρματα, σαγίτταις καὶ δοξάριν.
Καὶ φάνη με ὁκʼ ἔδιωχνα μὲ θράσος ἐλαφῖνα·
ὥραις έκοντοστέκετον, καὶ ὥραις μὲ βιὰν ἐκίνα. 10
Προυνὸν τοῦ τρέχειν ἤρχισα τάχα νὰ βάλω χέρα,
ἔτρεχα ὥστε καὶ τζάκισε τὸ σταύρωμα ἡμέρα·
κʼ εὐθὺς ἀπὸ τὰ μάτια μου ἐχάθηκεν τὸ λάφιν,
καὶ πῶς καὶ πότʼ ἐχάθηκεν ἐξαπορῶ τοῦ γράφειν.
Λοιπὸν τὸ τρέχειν ἔπαυσα, οὕτως καὶ τὸ σπουδάζειν, 15
καὶ τὸ ξετρέχειν τʼ ἄπιαστον καὶ τὸ φαρὶν κολάζειν.
Καὶ ἀγάλι ἀγάλι ἐπήγαινα, σιγὰ σιγὰ περπάτουν,
τὸν κόσμον ἐξενίζουμουν, τʼ ἄνθη καὶ τὰ καλά του.
Καὶ πρὸς τὴν δείλην ἔσωσα ʼς τοῦ λιβαδιοῦ τὴν μέσην,
κʼ ηὗρα δεντρὸν ἐξαίρετον καὶ ὠρέχθην τοῦ πεζεύσειν. 20
Ἐπέζευσα εἰς τὸ δεντρὸν κʼ ἔδεσα τʼ ἄλογόν μου,
καὶ τʼ ἄρματα ἐξεζώστηκα, θέτω τα ʼς τὸ πλευρόν μου.
Ὁ τόπος ὁποῦ ἐπέζευσα, λέγω ἐκεῖ ὁποῦ ἐστάθην,
ἦτον τοῦ λιβαδιοῦ ὀφαλὸς κʼ ἦτον γεμάτος τʼ ἄνθη.
Τὸ δέντρον ἦτον τρυφερὸν, κʼ εἶχεν πυκνὰ τὰ φύλλα, 25
εἶχεν καὶ σύγκαρπον ἀθὸν καὶ μυρισμένα μῆλα.
Καὶ μυριαρίφνητα πουλιὰ ʼς τὸ δέντρον φωλεμμένα
κατὰ τὴν φύσιν καὶ σκοπὸν ἐλάλειν τὸ καθένα.
Καὶ ἀπὸ τὰ κάλλη τοῦ δεντροῦ, τὴν ἡδονὴν τοῦ τόπου,
καὶ τῶν πουλιῶν τὴν μελῳδιὰν καὶ ὁλημερνοῦ τοῦ κόπου, 30
ὡς ἀπὸ βιᾶς ἠκκούμπησα τοῦ περὶ ἀνασάνω,
καὶ στοχαζόμην τὸ δεντρὸν εἰς τὴν κορφὴν ἀπάνω.
Καὶ φάνη με εἶδα ἐκάθετον μελίσσιν φωλεμμένον,
κʼ εἶχε τὸ μέλι σύγκερον, πολὺν καὶ συνθεμένον.
Εὐθὺς τʼ ἀνέβην ὥρμησα καὶ τὴν τροφὴν ὠρέχθην, 35
καὶ τὸ μελίσσι μὲ θυμὸν ἀπὸ μακρᾶς μʼ ἐδέχθην.
Λοιπὸν ἀνέβην τὸ δενδρὸν μὲ βιὰν πολλὴν καὶ κόπον, (F. 2 a)
καὶ ὁποῦ ἔβλεπα τὴν μέλισσαν ἐκάθιζα ʼς τὸν τόπον.
Ἥπλωσʼ, ἐπιάσα ἐκ τὸ κερὶν κʼ ἔφαγʼ ἀπὸ τὸ μέλι,
κʼ εἶπε μου μέσα ὁ λογισμός· δὸς τῆς ψυχῆς τὸ θέλει. 40
Ἔτρωγα, οὐκ ἐχόρταινα, ἥρπουν καὶ πάντʼ ἐπείνουν,
καὶ ὡς πεινασμένος ʼς τὸ φαΐ ὕστερα πάλʼ ἐκίνουν.
Κʼ ἡ μέλισσα οὐκ ἔπαυεν πάντα νὰ μὲ τοξεύῃ,
καὶ τὸ δεντρὸν ἠρχίνισεν, ὡς εἶδα, νὰ σαλεύῃ,
νὰ συχνοτρέμῃ, νὰ χαλᾷ, νὰ δείχνῃ κάτω νἄρθη, 45
καὶ ʼγὼ τὸ φαΐ ἐσκόλασα καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ἐπάρθην.
Κʼ ἐστοχαζόμην τὸ δεντρὸν, τοὺς κλώνους του τριγύρου,
καὶ πάλιν μέσα τὤβλεπα, τίς τὤσειεν ἐσυντήρουν.
Καὶ δυὸ μʼ ἐφάνην ποντικοὶ τὸ δένδρον ἐγυρίζαν,
ἄσπρος καὶ μαῦρος, μὲ σπουδὴν τοῦ ἐγλύφασιν τὴν ῥίζαν. 50
Εἰς τόσον τὸ κατέφεραν καὶ ἔκλινε νὰ πέσῃ
ὅθεν ἡ ῥίζα τὴν κορφὴν ἐκέλευσε νὰ θέσῃ.
Καὶ ʼγὼ τὸ ʼδεῖν ἐτρόμαξα, νὰ καταιβῶ ἐβιάσθην,
ἀλλʼ ὡς μελίσσιν εἰς τὸ φᾶν ἔμεινα ἐκεῖ κʼ ἐπιάσθην.
Τὸ δένδρον ὁποῦ ἤλπιζα νὰ στέκετʼ εἰς λιβάδιν 55
ἦτον εἰς φρούδιν ἐγκρεμνοῦ κʼ εἰς σκοτεινὸν πηγάδιν.
Καί, ὡς ἔκλινεν, μʼ ἐφαίνετο τὸν ἐγκρεμμὸν ἐζήτα·
κʼ ἡ μέρα πάντʼ ὠλίγαινεν καὶ σίμονεν ἡ νύκτα,
καὶ ἀπήτης τὴν ἀπαντοχὴν τῆς σωτηριᾶς μου ἐχάσα,
ὅθεν εἰς τέλος ἔμελλε νὰ καταντήσω ἐπιάσα. 60
Καὶ δράκοντʼ εἶδα φοβερὸν ʼς τοῦ πηγαδιοῦ τὸν πάτον,
κʼ ἔχασκεν καὶ καρτέρει με πότε νὰ πέσω κάτω.
Λοιπὸν τὸ δένδρον ἔπεσε, καὶ ʼγὼ μετʼ αὖτʼ ἐπῆγα,
καὶ τὰ πουλιὰ ἐπετάξασιν κʼ ᾑ μέλισσαις ἐφύγα.
Κʼ ἐφάνη μʼ ἐκατήντησα ʼς τοῦ δράκοντος τὸ στόμα, 65
κʼ ἐμπῆκα εἰς μνῆμα σκοτεινὸν, εἰς γῆν κʼ ἀνήλιον χῶμα.
Κʼ ἐκεῖ ὁποῦ κατήντησα ʼς τὸν σκοτεινὸν τὸν τόπον,
ὄχλον μʼ ἐφάνην κʼ ἄκουσα καὶ ταραχὴν ἀνθρώπων,
διὰ τὤμπα μου νὰ μάχουνται, διὰ μένα νὰ λαλοῦσι,
κʼ ἐδόθη λόγος μέσα τους να πέμψουσι νὰ δοῦσι 70
τίς εἰς τὸν ᾅδην ἔσωσεν, τίς ταραχὴν ἐποῖκεν,
καὶ τίς τὴν πόρταν ἤνοιξε, δίχως βουλὴν ἐμπῆκεν,
Καὶ δυὸ μʼ ἐφάνην κʼ ἤλθασι μαῦροι καὶ ἀραχνιασμένοι,
ὡς νέων σκιὰ καὶ χαραγὴ, μυριοθορυβουμένοι.
Κλιτὰ μʼ ἐχαιρετήσασιν, ἥμερα μʼ ἐσυντύχα, 75 (F. 2 b.)
καὶ ʼγὼ ἐκ τοῦ φόβου ἐπάρθηκα, τί ἀποκριθῆν οὐκ εἶχα.
Λέγουν μου· «πόθεν καὶ ἀπὸ ποῦ; τίς εἶσαι; τί γυρεύεις;
καὶ δίχως πρόβοδον ἐδῶ ʼς τὸ σκότος πῶς ὁδεύεις;
πῶς ἐκαταίβης σύψυχος, συζώντανος πῶς ἦλθες,
καὶ πάλιν ʼς τὴν πατρίδα σου πῶς νὰ στραφῇς ἐκεῖθες; 80
ὁποῦ ʼς τὸν ἄδην καταιβῇ οὐ δύναται διαγύρειν·
μόνε ἡ νεκρανάστασις μπορεῖ νὰ τὸν ἐγείρῃ.
Τὰ χνῶτα σου μυρίζουσι καὶ τὰ λινά σου λάμπουν·
νὰ εἶπες λιβάδιν ἔτρεχες καὶ μονοπάτια κάμπου·
ἀπὸ τὸν κόσμον ἔρχεσαι, τῶν ζωντανῶν τὴν χώρα· 85
εἰπέ μας ἂν κρατῇ οὐρανὸς κʼ ἂν στέκῃ ὁ κόσμος τώρα.
Ἀστράπτει, ʼπέ μας, ἢ βροντά, κʼ ἂν συννεφιᾷ καὶ βρέχῃ,
καὶ ὁ Ἰορδάνης ποταμὸς ἂν κυματῇ καὶ τρέχῃ·
καὶ ἂν ἦναι κῆποι καὶ δεντρὰ, πουλιὰ νὰ κηλαδοῦσι,
καὶ ἂν μυρίζουν τὰ βουνιά, καὶ τὰ δεντρὰ νʼ ἀθοῦσι· 90
ἂν ἦνʼ λιβάδια δροσερά, φυτά, γλυκὺς ἀέρας,
λάμπουσιν τʼ ἄστρα τοὐρανοῦ καὶ αὐγερινὸς ἀστέρας·
καὶ ἂν σημαίνουν ᾑ ἐκκλησιαὶς, νὰ ψάλλουν οἱ παπᾶδες,
καὶ ἂν γέρνουνται καὶ τὴν αὐγὴν νʼ ἄφτουσι ταὶς λαμπάδαις·
παιδιὰ καὶ νὰ μαζόνουνται, νέοι τὸ καλοκαίριν, 95
καὶ νὰ περνοῦν ταὶς γειτονιαὶς κρατῶντʼ ἀπὸ τὸ χέριν·
καὶ μετὰ πόθου τὴν αὐγὴν νὰ παρατραγουδοῦσι,
καὶ σιγανὰ νὰ περπατοῦν, μὲ τάξιν νὰ περνοῦσι.
Γίνουνται γάμοι καὶ χαραὶς, παράταξες καὶ σκόλαις;
φιλοτιμοῦνται ᾑ λυγεραὶς τάχα καὶ χαίροντʼ ὅλαις; 100
τὸν κόσμον τὸν ἐδιάβαινες, ταὶς χώραις ταὶς ἐπέρνας·
οἱ ζωντανοὶ ὁποῦ χαίρονται ἂν μᾶς θυμοῦντʼ εἰπέ μας.
Εἰπέ μας, θλίβουνται διὰ μᾶς, ἤ κόπτουνται καμπόσον;
σὰν ὄντε μᾶς ἐθάψασιν τάχα λυποῦνται τόσον;
βαστᾷς μαντάτα καὶ χαρτιὰ, παρηγοριαίς θλιμμένων 105
ἐδῶ ʼς τὸν ᾅδην τὸν πικρὸν καὶ τὸν ἀσβολωμένον;
ἀνάγνωσέ μας τὰ χαρτιὰ καὶ ʼπέ μας τὰ μαντάτα,
καὶ εἴ τι ʼς τὸν ᾅδην ἔχομεν, δός μας τʼ αὐτὰ, καὶ νά τα.»
Καὶ εἰς πᾶσα λόγον ἔκλαιγαν, εἰς πᾶσα δυὸ στενάζαν·
«σκόρπισε χῶμαν ἄλαλον· ἄνοιξε, γῆς, ἐκράζαν· 110
κʼ ᾑ πόρταις τοῦ ᾅδου ἂς χαλαστοῦν, νὰ πέσουν ᾑ κατήναις,
νὰ μπῇ τὸ δρόσος τοὐρανοῦ, νὰ μποῦν τοῦ ἡλιοῦ ᾑ ἀκτῖνες.
Νὰ ἰδῇ ὁ εἷς τὸν ἄλλον μας, ʼλίγη φωτιὰ ἂς προβάλῃ, (F.3 a.)
ἂν ἔχουν οἱ νεοὶ τὴν ὄψιν τους καὶ ᾑ λυγεραὶς τὰ κάλλη,
καὶ ἂν τὸ σαββάτον βιάζουνται ἀπʼ ὥρας νὰ σκολάσουν, 115
νὰ μπαίνουσιν εἰς τὸ λουτρόν, νὰ βγαίνουσιν νʼ ἀλλάσσουν·
καὶ τὸ ταχὺ τὴν κυριακὴν τὴν ὄψιν τους νὰ νίβγουν,
καὶ σκολινὰ νὰ βάνουσι, ʼς τὴν ἐκκλησιὰν παγαίνουν·
καὶ ἂν μετὰ βάγιων καὶ μαντυῶν ᾑ ἀρχόντισσαις γυρίζουν,
καὶ ὡς ἀπὸ μόσχου καὶ λουτροῦ περνῶντα νὰ μυρίζουν. 120
Νἄχουν ᾑ ἀρχόντισσαις αὐλαὶς, παλάτια καὶ τρικλίνους,
καὶ ἂν ἕναι θάρρος εἰς αὐτοὺς καὶ ὑπερηψιὰ εἰς ἐκείνους,
νὰ σύρνουσιν ὑποταγαὶς ʼς τοὺς κάμπους νὰ τεντόνουν,
καὶ, μὲ γεράκια καὶ σκυλιὰ, περδίκια νὰ ζυγόνουν·
καὶ ἂν προτιμεύγουν γέροντες μικροὶ καὶ κοδεσπόταις, 125
ὁσὰν ἐπροτιμεύγουντα ὄντεν ἐζοῦμαν τότες.»
Εἶδα τους πῶς ἐκόπτοντα καὶ πῶς ἀναστενάζαν,
καὶ ὁ κόσμος πῶς πορεύεται νὰ τοὺς εἰπῶ μὲ βιάζαν.
Καὶ ὡσὰν ἐψυχοπόνεσα καὶ κἄπου ἐλυπήθην,
καὶ ὁ κόσμος πῶς πορεύεται νὰ τοὺς εἰπῶ ἐθυμήθην. 130
Εἶπα τους· «οὐρανὸς κρατεῖ καὶ ὁ κόσμος πάλιν στέκει·
ἐκ τὰ θυμᾶσθε τίποτας οὐκ ἔκλειψεν ἀπέκει·
ἀνθεῖ, καρπίζει, γεωργεῖ, φυτρόνει καὶ μυρίζει,
χρόνος ὁ δωδεκάμηνος ὡσὰν τροχός γυρίζει.
་Ἄλλοι τὸν κόσμον χαίρουνται κʼ ἐσᾶς οὐδὲν θυμοῦνται, 135
καὶ ἄλλους οἱ πόνοι δαπανοῦν, γιὰ λόγου σας λυποῦνται.
Λέγουν με· «αὐτοὶ ὁποῦ χαίρουνται ἔχουν ἐδῶ μοιράδιν
ἐκ τοὺς ἐθάψαν εἰς τὴν γῆν κʼ ἔβαλαν εἰς τὸν ᾅδην;»
«Αὐτοὶ, λέγω, ὁποῦ χαίρουνται, αὐτοῦ μοιράδιν ἔχουν,
ἀλλʼ ἀπολησμονῆσαν τους ὁκαὶ ἀπʼ αὐτοὺς ἀπέχουν· 140
μὲ ἄλλους τὸν βιόν τους χαίρουνται καὶ αὐτοὺς ἐλησμονῆσαν,
νὰ εἶπες οὐκ εἶδαν τους ποτέ, οὐδὲ ʼς τὸν κόσμον ἦσαν.»
Καὶ ἀναστενάξαν κʼ εἴπασιν· «ᾑ νειαὶς ὁποῦ ἐχηρέψαν
τάχα στεφάνιν δεύτερον νὰ βάλουν ἐγυρέψαν;
ἢ μαῦρα ῥάσα ἐβάλασιν καὶ τὸν σταυρὸν φοροῦσι, 145
καὶ εἰς μοναστήρια κάθουνται, διʼ ἐμᾶς παρακαλοῦσι;
μὴ μᾶς τὸ κρύψῃς, ʼπέ μας το, πῶς εἶναι, πῶς δοικοῦνται;
ἢ μὲ ἄλλους τώρα χαίρουνται κʼ ἐμᾶς οὐδὲν θυμοῦνται;»
Καὶ ὡς εἶδα πόσον κόπτουνται καὶ βιάζουνται νὰ μάθουν,
ἐσίγησα τʼ ἀποκριθῆν τὰ κόπτουνται μὴ πάθουν· 150
ἀκόντα τὰ γενόμενα, μὴ τοὺς πληθύνουν πόνοι, (F. 3 b.)
εἶπε μου μέσα ὁ λογισμὸς τοῦτο δικᾷ καὶ σόνει.
Ἔποικα σχῆμα σιωπῆς κʼ ἔσεισα τὸ κεφάλιν,
καὶ ὀμπρὸς ὀπίσω ἐγύρισα μὴ μʼ ἐρωτήσουν πάλιν.
Κʼ ἐκεῖνοι πάλιν πρὸς ἐμὲ ἀρχῆθεν ἐγυρίσαν, 155
καὶ πρὸς τὸ πρῶτον ῥώτημαν πάλιν μʼ ἀνερωτῆσαν.
«Τί καρτερεῖς τʼ ἀποκριθῆν, ἄνθρωπʼ; ἀπηλογήσου·
εἰς τὰ πονῶμε πόνεσε, ʼς τὰ πάσχομε λυπήσου.»
Καὶ κἄπου ἀποκρίθην τους, εἶπα τους· «τί ἐρωτᾶτε,
καὶ τί με βιάζετε νὰ ʼπῶ τὰ ἠξεύρω καὶ μισᾶτε; 160
ἠξεύρετε τὸ γίνεται· μόνον ἐδᾶ οὐκ ἐφάνη·
φίλον οὐκ ἔχει ὁποῦ θαφῇ, ἀλλʼ οὐδʼ ὁποῦ ἀποθάνῃ.
Λέγει το κʼ ἡ παραβολή, ἀλήθεια καὶ ὄχι ψῶμα·
οὐαὶ τὸν βάλουν εἰς τὴν γῆν, καὶ τὸν σκεπάσῃ χώμα.»
Λέγω τους· «πρὸς ἀπόκρισιν τάχα δικᾷ σας τοῦτο· 165
ἂν δὲ σᾶς σόνη, νὰ σᾶς ʼπῶ τὸ τέτοιο καὶ τοσοῦτο·
πολλὰ νʼ ἀναστενάξετε, νὰ μυριολυπηθῆτε,
καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης καὶ σπουδῆς ʼς τὸν ᾅδην νὰ στραφῆτε.
Ὅμως, ὡς μʼ ἐρωτήσετε, θέλω σᾶς τʼ ἀναφέρει,
ʼς τὸν κόσμον πῶς πορεύεται τοῦ καθενὸς τὸ ταίρι· 170
ᾑ νειαὶς ὁποῦ ἐχηρέψασιν ἄλλων χείλη φιλοῦσιν,
ἄλλους περιλαμπάνουσιν καὶ σᾶς καταλαλοῦσιν.
Στολίζουν τους τὰ ροῦχα σας, στρώνουν τους τὰ λινά σας,
κʼ ἔχουν καὶ λόγου μέσα τους μὴ λέγουν τʼ ὄνομά σας·
καὶ τὸν ἐζήσασιν καιρὸν μὲ τὴν ἐσᾶς ὁμάδαν 175
ἐφάνην τους οὐκ ἔζησαν ἡμέραν ἢ ἑβδομάδαν.
Ζῶντας σας ἐλογίζονταν ἄλλους τοὺς ἀγαποῦσαν·
νὰ λείψετʼ ἐσπουδάζασιν, νὰ βγῆτʼ ἐπιθυμοῦσαν·
καὶ ἀπὴν ἐσᾶς ἐθάψασιν, τάχα καὶ μαῦρα ἐβάλαν,
ἐδυσφορῆσαν ἀπʼ αὐταῖς κʼ ἔκαμεν πάλιν γάλαν. 180
Καὶ ἀπʼ ἐντροπῆς ἐδείχνασι δάκρυα πικρὰ νὰ χύνουν,
καὶ τότε λέγαν μέσα τους μὲ ἄλλον ἄντρα νὰ μείνουν.
Ἀλήθεια, μοῖραν ἀπʼ αὐταῖς ἔδειξαν νὰ χηρέψουν,
νὰ κάτζουν εἰς τὰ σκοτεινά, ἄντρα νὰ μὴ γυρέψουν·
καὶ εἰς ὀλιγούτζικον καιρὸν ἐβγῆκαν νὰ γυρίζουν, 185
καὶ νὰ ξετρέχουν ἐκκλησιαὶς, τὸν βιόν σας νὰ χαρίζουν.
Βαστοῦν κεριὰ καὶ πατερμοὺς, φοροῦν πλατειοὺς ἀμπάδαις
ἀποτρομοῦν καὶ ῥίκτουσιν ἁγιάσμα ὡσὰν παπᾶδες·
καὶ ἀπὸ ταὶς ἔξι ἢ ἑπτὰ, πᾶσαν ἑορτὴν καὶ σκόλη, (F. 4 a.)
ἀπὴν σφαλίσουν ᾑ ἐκκλησιαὶς καὶ ἀπὴν μισσέψουν ὅλοι, 190
τὰ μνήματά σας διασκελοῦν, καὶ ἀπάνω σας διαβαίνουν,
Μὲ τοὺς παπάδαις ταπεινὰ, κρυφὰ νὰ συντυχαίνουν·
τὰ εὐαγγέλια νὰ ἐρωτοῦν, συχνὰ νὰ κατουμίζουν,
μʼ ἕνα ὀμμάτιν νὰ γελοῦν, μετʼ ἄλλο νὰ κανίζουν.
Ἄλλαις ἀπὸ διαβατικόν, ἄλλαις μὲ ὀλίγον βρῶμα, 195
καὶ μὲ τὴν νυκτοσυνοδιὰν κομπόνουνται ʼς τὸ στρῶμα.
Μὰ ὅσαις πονοῦν ἀπὸ καρδιᾶς καὶ ἀληθινὰ χηρέψουν,
κάθουνται εἰς τὰ σκοτεινὰ, ἄντρα νὰ μὴ γυρέψουν.
Ἀπέχουσιν ταὶς ἐκκλησιαίς, μισοῦν τὰ μοναστήρια,
καὶ σφικτομανταλώνουνται, φράσσουν τὰ παραθύρια· 200
ἔχουν τὸν λογισμὸν παπᾶν, τὸν νοῦν ἐξαγοράρην,
τοῦ κόσμου ταὶς συκοφαντιαὶς φεύγουσιν, τὸ γομάριν.
Τὰ ὄρνια πῶς μαζόνουνται ἐλάχετε ʼς τὸ βρῶμα,
καὶ ὀπίσω τους τʼ ἀλλάγι τους, ὡς φαμελιὰ ʼς τὸ δῶμα;
οὕτως ἐκεῖ μαζόνουνται εἰς αὗταις οἱ πατέρες, 205
καὶ ὡς ἐξ ἀνάγκης κάμνουσιν ταὶς νύκταις τους ἡμέραις.
Νὰ ταὶς κινήσουν πολεμοῦν, νὰ ταὶς ξεβγάλουν πάσχουν,
ἀκούσετε τὸ τί λαλοῦν καὶ τί ἔναι τὸ διδάσκουν·
«κεράτζα, τί σὲ ὠφελᾶ νὰ κάθεσαι ʼς τὸ σπίτιν,
καὶ νᾆσαι εἰς τὰ σκοτεινὰ σὰν ὄρνιθα ʼς τὴν κοίτην; 210
κυρά, καταίβα ἐκ τὰ ψηλά, καταίβʼ ἀπὸ τʼ ἀνώγια,
καὶ πήγαινε ʼς τὴν ἐκκλησιὰν νʼ ἀκούς θεοῦ τὰ λόγια.
Τὸν βιὸν ὁποῦ σοῦ βρίσκεται, πράγματα τὰ φυλάσσεις,
ἀπόθεσέ τα εἰς ἐκκλησιαὶς καὶ σύντομα νʼ ἁγιάσης.
Μὴ σὲ πλανέσῃ συγγενής, φίλος μὴ σὲ κομπώσῃ· 215
χαρὰ ὁποῦ βάλʼ εἰς ἐκκλησιαὶς κʼ ἔχει πτωχοῦ νὰ δώση.
Ἀλλʼ ἀστοχοῦν ὡς τὸ πουλὶν τὸ λέγουν κουφολούπην,
ὁπʼ ἂν στοχήσῃ εἰς τὸ πουλίν, ἀρπᾷ στουπιὰ τουλούπην.
Εἰς αὗτα τὰ κολάζουνται μόνον τὸν κόπον ἔχουν,
καὶ ὡς φράροι μὲ ξυλόποδα ἐξεζωνάτοι τρέχουν.» 220
Ἤκουσαν τὰ γενόμενα, ἔμαθαν τὰ ῥωτοῦσαν,
καὶ μυροαναστενάζασιν εἰς τὰ φρικτὰ τʼ ἀκοῦσαν·
καὶ ἀλλήλως ἐσυντύχασιν, τάχα κουρφὰ πʼ ἐμένα,
πάλιν νὰ μʼ ἐρωτήσουσιν, ὡς ἤκουσα, τὸ ἔνα.
Καὶ ὁ ἄλλος τους ἀρχίνισεν μᾶλλον νʼ ἀνατρυχόνῃ· 225
λέγει· «τὸ μᾶς ἀνήγγειλε, τοῦτο δικᾷ καὶ σόνει.»
Καὶ κεῖνοι πάλιν πρὸς ἐμέ· «μηδὲ μᾶς τʼ ὀνειδίσης, (F. 4b.)
ἂν δεύτερον ῥωτήσωμεν· εἰπέ μας το, ἂν ὁρίσῃς,
πῶς ὑπομένουν τὸ λοιπὸν ᾑ ἄθλιαις μας μαννάδες,
λείποντα υἱοί τους, νὰ θωροῦν ὕπαντραις ταὶς νυφάδαις, 230
καὶ πῶς στέκουν τὰ σπίτια τους δίχως τὴν ἑλικιάν τους,
καὶ πῶς θωροῦν τὰ ῥοῦχα τους δίχως τὴν ὁμιλιάν τους;»
«Ἀντάμα, λέγω τους, μʼ ἐσᾶς ἐχάσασιν τὸ φῶς τους,
οὐδὲ θωροῦν τὰ γίνουνται, οὐδὲ ψηφοῦν τὸν βιόν τους.
Ἀναστενάζουν ὁγιὰ σᾶς, γιὰ λόγου σας λυποῦνται, 235
τὸν κόσμον λησμονήσασιν κʼ ἐσᾶς μόνο θυμοῦνται.»
Καὶ ἀπήτης τοὺς ἐσύντυχα, καὶ ἀπήτʼ ἀποκριθῆκαν,
ἔποικαν σχῆμα σιωπῆς καὶ τὸ ἐρωτᾶν ἀφῆκαν·
καὶ ἀναστενάξαν, κʼ εἴπασιν ὁκάτι καταλόγιν,
καὶ ἀθιβολὴν πολύθλιβον κʼ ἔμοιαζεν μυρολόγιν. 240
Ἄκουσε τί ἔναι τὸ λαλοῦν καὶ τί τὸ τραγουδοῦσαν,
καὶ πῶς, ὅσον τὸ λέγασιν, δακρύων οὐκ ἐφυροῦσαν.
«Χριστὲ, νὰ ʼρράγην τὸ πλακὶ, νὰ σκόρπισεν τὸ χῶμα,
νὰ γέρθηκαν οἱ ταπεινοὶ ἀπὸ τʼ ἀνήλιον στρῶμα!
Νὰ γύρισεν ἡ ὄψι μας, νὰ στράφην ἡ ἑλικιά μας, 245
νὰ λάλησεν ἡ γλῶσσα μας, νʼ ἀκούσθην ἡ ὁμιλιά μας!
ʼς τὸν κόσμον νὰ πατήσαμεν, ʼς τὴν γῆν νὰ περπατοῦμαν,
καὶ νὰ καβαλλικεύγαμεν, γεράκια νὰ βαστοῦμαν,
καὶ πρὶν ἐμεῖς νὰ σώσασιν ʼς τοὺς οἴκους τὰ ζαγάρια,
νὰ δόθην λόγος κʼ ἔρχουνται οἱ λείποντες καθάρια! 250
νἄδαμεν τίς νὰ ξέβηκεν ʼς τὴν συναπάντησίν μας,
καὶ τίς νὰ μᾶς ἐδέχθηκεν ʼς τὴν πόρταν τῆς αὐλῆς μας·
ἂν κατʼ ἀλήθειαν εὕραμεν ὄρκους τοὺς μᾶς ἐλέγαν,
— μὰ τὸν οὐράνιον βασιλειᾶ, τὸν ποιητὴν τὸν μέγαν,
ἂν ἔπαιρνεν κατάλλαμμαν ἀντίσηκον ὁ Χάρος, 255
ψυχήν, σῶμα γιὰ λόγου σας νὰ δώκαμεν μὲ θάρρος.
Καὶ ἤτις μὲ λόγια θλιβερὰ, μὲ πρικαμμένον σχῆμα,
καὶ μὲ τʼ ἀναστενάγματα καὶ τῶν δακρυῶν τὸ χύμα,
τὸν βιόν μας ἀφεντέψασιν καὶ ἄλλων τὸν ἐχαρίσαν,
καὶ μʼ ἄλλους χαίρουνται αὐτοῦ καὶ μᾶς ἀλησμονῆσαν. 260
Οὐαὶ τοὺς ἔθλιψεν λοιπὸν τῶν γυναικῶν τὸ θάρρος,
διατὶ ʼς τὸν ᾅδην τοὺς πετᾷ συζώντανος ὁ Χάρος.
Καὶ ὁποῦ τὰ δάκρυα τους ψηφᾷ, τὰ λόγια τους πιστεύει,
ἀγρίμιν ʼς λίμνην κυνηγᾷ κʼ εἰς τὰ βουνιὰ ψαρεύει.
Γιατί ὅντε δείχνει καὶ πονεῖ, τότες ἀναγαλλιάζει, 265 (F. 5 a.)
τὴν ἐντροπή της πεθυμᾷ κʼ εἰς τὸ κακὸ σπουδάζει.
Μʼ ἕνα ὀμμάτιν νὰ γελᾷ, μʼ ἄλλον ἀναδακρυόνει·
τὸ δάκρυον δείχνει καὶ πονεῖ, τὸ γέλοιον ὡς κομπόνει.
Φίλον τὸν δείχνει καὶ πονεῖ, γοργὸν τὸν ἐξοδιάζει,
καὶ παίρνει φόλαν γιὰ σολδὶν, καλὰ καὶ δὲν τὸ ξάζει. 270
Καὶ ἀπὸ τὴν φόλʼ ἀσημαδὰν, ἀπʼ αὖτον ἀγκινάριν,
καὶ ἂν εὕρῃ πράκταις καὶ καιρὸν περνᾷ τὸ κιντινάριν.»
Καὶ ἀπήτης τὰ κατέμαθαν ἐμυριαναστενάξαν,
ἐχαμηλῶσαν τὴν φωνὴν, καὶ τὸν σκοπὸν ἀλλάξαν.
Καὶ θέκασιν τὸ μάγουλον, ὡς εἶδα, ʼς τὴν παλάμην, 275
καὶ τρέχασιν τὰ δάκρυα τους ὡς τρέχει τὸ ποτάμιν.
Καὶ ὡς εἶδα ἐγὼ τὴν λύπην τους τὴν ἔδειξαν ὀπίσω,
μʼ ἔδοξεν τότε ὁ λογισμὸς νὰ τοὺς ἀναρωτήσω.
Λέγω τους· «πόθεν καὶ ἀπὸ ποῦ; καὶ τοῦτο πῶς ὁμάδιν;
καὶ πότες ἐκαταίβητε, καὶ τί καιρὸν ʼς τὸν ἄδην;» 280
Ἀκόντα μου τὸ ἐρώτημα, κάτω ʼς τὴν γῆν ἐπέσαν,
ἔκλαψαν καὶ τὸ βλέμμαν τους πάλʼ εἰς ἐμὲν τὸ στρέψαν.
«Αὐτό, λέγουν, τὸ ῥώτημα πλέον μὴν τὸ ῥωτήσῃς·
μὴ μᾶς πληθύνῃ κίνδυνος, σίγησʼ ἂν ἔνʼ καὶ ὁρίσῃς.» 285
Καὶ μετʼ ὀλίγον ἀπʼ αὐτοὺς εἶς ἐπαρηγορήθην,
καὶ τάχα ἐστράφην πρὸς ἐμὲ κʼ ἥτις ἀπολογήθην.
«Λοιπὸν ἀπὴν τὸ ῥώτησες θέλω σου τʼ ἀναγγείλη,
ὡς ἐξ ἀνάγκης ἀπὸ ʼδᾶ μὲ τὰ πικρὰ τὰ χείλη.
Μέσʼ ἀπὸ τὴν πατρίδα μας μάθʼ εὐγενειὰν κρατοῦμεν
καὶ ποιὰν πατρίδʼ ἂν ἐρωτᾷς, δεύτερον νὰ σοῦ ʼποῦμεν. 290
Ἑμᾶς εἶνʼ ἡ πατρίδα μας ὁποὖναι τὸ λογάριν
ὡς ἀπὸ φύσιν καὶ λουτροῦ ἐγεύγουντα τὸ ψάριν.
Τόπος ἄγριος, ἀδιάβατος, καὶ τῶν πουλιῶν τὸ δάσος·
ἐκεῖ ἐδείχθην περηψιὰ καὶ πλήθυνεν τὸ θράσος,
καὶ ὅπου τοῦ κόσμου τὴν στρατιὰν ἐνίκησεν τὸ πάλῃον, 295
καὶ ὅπου τοῦ κόσμου ἀφέντεψεν τὸ μερτικὸν τὸ κάλλιον.
Ἦτον καθρέπτης τοὐρανοῦ, ἦτον τοῦ κόσμου εἰκόνα,
καὶ ὡσὰν τὰ ζάρια ἔβανεν, τὰ ἕξι καὶ κράτειν τὤνα·
Ἦτον ἡ κρίσις τῆς σοφιᾶς, τῆς βασιλειᾶς φεγγάριν,
μάννα τῆς πλουσιότητος, καὶ τῆς στρατιᾶς ἱππάριν. 300
Ἦτον ἀντίθετον σκαμνὶν τῆς βασιλειᾶς τῆς Ρώμης,
καὶ τῆς ἀλαζονειᾶς ἀγγειὸν καὶ τῆς διπλῆς τῆς γνώμης.
Εἰς αὕτην ὁ πατέρας μας ἦτον τὴν πόλιν πρῶτος, (F. 5 b.)
νὰ φέγγῃ ὡς ἥλιος τὸ πουρνὸν καὶ ὡς φέγγος εἰς τὸ σκότος.
Εἴχαμεν πρώτην ἀδελφὴν ὁκάπου παντρεμμένην, 305
μακρὰ ʼπὸ τὴν πατρίδα μας ἀπὸ καιροῦ σταλμένην·
ἔδοξεν τοῦ πατέρα μας εἰς αὕτην νὰ μᾶς στείλῃ
νὰ συγχαροῦμεν μετʼ αὐτὴν ὡς ἀδελφοὶ καὶ φίλοι.
Καὶ κάτεργον ἀπὸ σκαριοῦ ὥρισε νʼ ἀρματώσουν,
νὰ τὸ κοσμήσουν σύντομα, ῥόγαν διπλῆν νὰ δώσουν· 310
τὰ παλληκάρια ἐφέρνασιν, ὀμπρός του τοὺς ἐσταῖνα,
κʼ ἔπαιρνεν ἐκ τοὺς τρεῖς τοὺς δυὸ, καὶ ἀπὸ τοὺς δυὸ τὸν ἕνα,
Καὶ ἀπήτης τὸ εὐτρέπισεν ἀπʼ ἄρματα καὶ πλούτη,
καὶ πολεμάρχους καὶ ἄρχοντας καὶ ἀπʼ ἀφεντιὰν τοσούτην,
αὐτὸς ἐσέβη μετʼ ἑμᾶς, κʼ ἡμεῖς μʼ αὐτὸν ἀντάμα, 315
καὶ ὠρέχθην τὴν οἰκονομιὰν ὡς ὄμμορφὸν τι πρᾶγμα·
καὶ τότʼ ἐγονατίσαμεν, ὡς ὥρισεν, ὀμπρός του,
καὶ ὅλους ἐμᾶς εἰς προσευχὴν ἐκίνησεν ἀτός του.
Διὰ λόγου μας ἐκόπτετον, μόνον διὰ ἐμᾶς ἐβιάσθην,
κʼ εἶπεν· «ἐσὲν παρακαλῶ γῆς καὶ οὐρανοῦ τὸν πλάστην· 320
καλὰ νὰ πᾶν, καλὰ νἀρθοῦν, καλὰ νὰ διαγύρου,
κʼ εἰς τὸ τραπέζιν μου καλὰ νὰ τοὺς ἰδῶ τριγύρου.»
Καὶ ἀφʼ ὅτου μᾶς εὐχήθηκεν ἐδάκρυσεν καὶ ʼξέβην,
καὶ τὸν ὑπόλοιπον λαὸν τότʼ ὥρισεν καὶ ʼσέβην·
κʼ ἔδειξεν μὲ τὸ χέριν του τότε νὰ σηκωθοῦμεν, 325
καὶ τὴν ὁδὸν τοῦ δρόμου μας σύντομα νὰ κρατοῦμεν.
Πάραυτʼ ὁ κόμης ὥρμησεν καὶ ἤρχισε νὰ ὁρίσῃ
τῆς ἔξωθεν παραγιαλιᾶς νὰ λύσουν τὸ πλωρήσιν.
Καὶ δώκασιν τὰ βούκινα, καὶ τὰ παιγνίδια ἐπαῖξαν,
κʼ οἱ ναύταις ἐκαθίσασιν ὡς εἶδαν καὶ διαλέξαν, 330
τὸ σίδερον ἐσήκωσαν, τότʼ ἐλασιὰν ἐστρῶσαν,
κʼ ἔκαμαν βόλταν λάμνοντας κʼ ἔσωσαν εἰς τὴν φόσσαν.
Πρὶν νʼ ἀποχαιρετήσουσιν ὅλοι φωνὴν ἐσύραν,
καὶ τῆς ὁδοῦ τὸ θέλημα ʼκ τὴν κεφαλὴν ἐπῆραν.
Λοιπὸν τοῦ δρόμου τὴν ὀδὸν ἐπήραμεν, καὶ τότες 335
ὁ νοῦς μας ἐκλονίζετο τὸ στρέμμα νἆναι πότες·
καὶ ὁ λογισμὸς ἐκόπτετον καὶ εἰς τὸ κακὸν ἐκίνα,
τὸν θάνατον, τὴν ξενιτειὰν ὁ νοῦς μᾶς ἐπρομήνα.
Τρεῖς ὥραις οὐκ ἐτρέχαμεν καὶ χάθηκεν τὸ κάστρον,
κʼ εἰς ἄλλην μιὰν ἑσπέρωσεν καὶ φάνην πρῶτον ἄστρον· 340
κʼ ἔδειξεν τότʼ ἐξαστεριὰ, ὁμοιῶς κʼ εὐδιὰ μεγάλη· (F. 6α.)
ἡ νύκτα ἐκαλοφόρεσεν, τὸ δὲν ἐποῖκεν ἄλλη.
Τὰ παλληκάρια ἠγάλλουνταν, ὅλοι ἐκαλοφοροῦσαν,
καὶ μετὰ πόθου καὶ χαρᾶς τὸν δρόμον ἐκρατοῦσαν.
Ἐκεῖ πρὸς τὸ μεσάνυκτον ἡ ξαστεριὰ ἐσκοτίσθην, 345
οἱ ἄνεμοι ἐταράχθησαν κʼ ἡ θάλασσα βρουχίσθην·
ἐσυχνοβρόντα κʼ ἤστραπτεν, κʼ ἡ συννεφιὰ πονᾶτον,
πῶς νὰ προσφέρῃ κίνδυνον τότες οἰκονομᾶτον·
καὶ ὡς τῆς σφαγῆς τὸ πρόβατον εἰς τοῦ σφακτῆ τὸ χέριν
κοίτεται δίχʼ ἀπαντοχῆς καὶ βλέπει τὸ μαχαίριν, 350
ἤτις ἑμεῖς τὸν θάνατον ἐμπρὸς τὸν ἐθωροῦμαν,
ʼς τὸν ἄδην νὰ καταίβωμεν ὡς θαρρετὰ ʼκρατοῦμαν·
διατὶ τὰ κύματʼ ἤρχονταν ἐνάντιον τοῦ ἀνέμου,
κʼ οἱ ναύταις ἐφοβήθησαν κʼ ἠρχίσασι νὰ τρέμου.
Κʼ εὐθὺς καθούριν ἔσωσε μὲ τὴν βροντὴν καὶ χιόνιν, 355
καὶ ἅμα τὸ σώσειν ἥρπαξεν πάραυτα τὸ τιμόνιν·
τότε τὸ ξύλον ἔπεσεν ʼς τʼ ἀριστερὸν τὸ πλάγιν,
κʼ ἔποικεν κτύπον φοβερὸν, καὶ, ὡς ἔδειξεν, ἐρράγην·
καὶ δεύτερον μᾶς ἔσωσε κῦμα μὲ τὸ καθούριν,
καὶ τὸ νερὸν τʼ ἀμέτρητον μᾶς ἔκαμεν κιβούριν. 360
Ηὗρε μας περιλαμπαστοὺς καὶ σφικταγκαλιασμένους
ἡ τοῦ θανάτου συμφορὰ, καὶ ἄπειρα λυπημένους
κʼ εἰς τὸν βυθὸν μᾶς ἔρριξεν ἀγκαλιαστοὺς ὁμάδιν,
καὶ ὁ Χάρος μᾶς ἐδέχθηκεν σύμψυχους εἰς τὸν ἄδην·
καὶ τʼ ἄλλον τότε τοῦ λαοῦ οὐκ εἴδαμεν τί ἐγένη, 365
ἀμμὲ χωρίσαμεν ἐμεῖς, καὶ αὐτοὶ ἀπὸ μᾶς ὡς ξένοι.
Ἤμουν ἐγὼ εἴκοσι χρονῶν, καὶ αὐτὸς λίγον πλεοτέριν,
καὶ ὁμάδι στεφανώθημαν, κʼ εἶχεν καθεὶς τὸ ταίριν·
διὰ τοῦτο μᾶς ἐδόθηκεν ἀντάμα νὰ ταφοῦμεν,
καὶ ἀντάμα νὰ γυρίζωμεν καὶ νὰ συμπερπατοῦμεν. 370
Κʼ ἐμεῖς ʼς τὸν ᾄδην σόνοντα, σόνει κʼ ἡ ἀδελφή μας,
καὶ βάσταν βρέφος κʼ ἔρχετον· καὶ τὸ στραφῆν καὶ ʼδεῖ μας
ἐσκόλασεν τὸ βιάζετον, ἔπαυσεν τὸ σπουδάζειν,
καὶ βλέποντα τʼ οὐκ ἔλπιζεν ἤρχισε νὰ θαυμάζῃ,
πῶς εἰς τὸν ᾅδην ἔβλεπεν τοὺς ἤξευρεν καὶ ζοῦσαν· 375
καὶ πῶς τὸν κόσμον ἔχασαν τοὺς εἶδεν καὶ πονοῦσαν.
Καὶ μετὰ τοῦτον τὸν σκοπὸν ἔστεκεν καὶ συντήρα,
καὶ δυσπιστᾷ νὰ μὴ ξαργῇ καὶ νὰ πιστεύγῃ μοῖρα.
Καὶ κάπου ἐπιστώθηκεν, κʼ εἶδεν, καὶ γνώρισέ μας, (F. 6 b.)
καὶ ἀπήτης μᾶς ἐγνώρισεν ἦρθεν καὶ σίμωσέ μας, 380
καὶ τὸν καθέναν ἤρπαξε μὲ πόθον καὶ ἀγκαλιάσθην,
κʼ ἔπειτα ʼς τὸ τραχήλι μας ὕστερʼ ἀποκρεμάσθην.
Καὶ μὲ τὰ δάκρυα ἀρχίνισεν τὴν ὄψιν της νὰ πλύνῃ·
κʼ εἶπε μας ἐξενίζοντα· τάχα καὶ νἆσθʼ ἐκεῖνοι
τοὺς εἶχα ὀμμάτια κʼ ἔβλεπα, τοὺς εἶχα φῶς καὶ θώρουν, 385
ἐντιμοτάτους ἤβλεπα, λαμπρὰν στολὴν ἐφόρουν;
ἔκλαιν ἐκείνη εἰς μιὰν μερὰν, κʼ ἡμεῖς ὁμοιῶς εἰς ἄλλην,
καὶ μὲ τὰ δάκρυα ἐσύντυχεν καὶ ῥώτησέ μας πάλιν·
«πότε τὸ βλέπω ἐγίνετο; πῶς τὸ θωρῶ ἐσυνέβη;
καὶ πῶς ἡ τύχη ἐνάντιον σας νὰ κλώσῃ ἐσυγκαταίβη;» 390
Καὶ διάβην ὥρα περισσὴ νὰ τῆς ἀποκριθοῦμεν,
εἰς ὅ,τι μᾶς ἐρώτησεν κατὰ λεπτὸν νὰ ʼποῦμεν.
Καὶ τότʼ ἀπολογήθημαν μετά δακρυῶν καὶ πόνου,
κʼ εἴπαμεν τὸ μᾶς ἤφερεν ἡ συμφορὰ τοῦ χρόνου·
πῶς τῆς θαλάσσου ὁ κίνδυνος, πῶς ἡ φθορὰ τʼ ἀνέμου 395
ʼς τὸν ἅδην μᾶς ἀπέσωσεν δίχως αἰτιὰν πολέμου·
«ἔρχοντας τότες εἰς ἐσέ, μὲ πόθον νὰ σὲ δοῦμεν
μὲ τοῦ πατρός μας τὴν εὐχὴ καὶ πάλιν νὰ στραφοῦμεν,
ἡ εὐχὴ κατάρα γίνετον κʼ ἡ προσευχή του βάρος,
καὶ θάνατος ὁ δρόμος μας, καὶ τὸ ταξίδιν Χάρος. 400
Καὶ τοῦτο πότʼ ἐγίνετον, λέγω, μικρὸν σημάδιν
ἀκόμη ἀπὸ τὰ ροῦχα μας βλέπεις ὑγρὰ μοιράδιν.»
Ἀκόντα μου τὸ ῥώτημαν ἔκλαιγεν καὶ θρηνᾶτον,
κʼ εἶπεν· «οὐαὶ τοὺς καρτερεῖ τὸ δολερὸν μαντάτον,
ὁποῦ ʼς τὸν ᾅδην ἔπεψαν μιὰν νύκτα, μιὰν ἑσπέραν, 405
τοὺς εἶχασιν παρηγοριὰν, δυὸ υἱοὺς καὶ θυγατέραν!
Τὸν Χάρον τους ἐσπείρασι, θάνατον ἐθερίσαν,
κόπους τοὺς ἀγωνίζονταν, ἄλλων τοὺς ἐχαρίσαν·
ἄνθος ἦτον ἡ δόξα τους, λουλούδιν ἡ χαρά των·
διὰ ταῦτα ὁ ἥλιος ἔφερεν τὸ δολερὸν μαντάτον· 410
ʼς τὰ χιόνια ἐθεμελιώσασιν κʼ εἰς τὸ νερὸν ἐκτίσαν·
τώρα τὰ χιόνια ἐλύσασιν καὶ τὰ νερὰ σκορπίσαν,
τὸ θεμελιῶσαν ἔπεσεν, τὸ ἔκτισαν ἐρράγην,
καὶ ἡ καρδιά τους μὲ σπαθὶν δίστομον τώρα ἐσφάγην·
ἡ τύχη τὸ δοξάριν τῆς ἐνάντιον τὸ ἐκωκιάσεν, 415
κʼ εὐκαίρωσεν τὴν σποῦρδαν της ὥστʼ ἀποῦ τοὺς ἐφτάσεν.
Μὲ τὴν καρδιάν τους ἤκαμεν σημάδι του δεξιώτη, (F. 7 a.)
κʼ ἔρριξεν ταὶς σαγίτταις της ἀπʼ ὕστερην ὡς πρώτη·
καὶ ἀπʼ ὅλαις μιὰ δὲν ἔσφαλεν, ὅλους ἐπλήγωσέν τους,
ποῦ νὰ τῶν δώσῃ οὐκ εἶχε πλειὰ, διατὶ ἐθανάτωσέν τους.» 420
Καὶ ἀπήτης ἐθρηνήσαμεν καὶ κλάψαμαν ὁμάδιν,
τότε τὴν ἐρωτήσαμεν· «καὶ σὺ πότε ʼς τὸν ᾅδην;»
Ἀκόντα μας τὸ ἐρώτημαν ἔκλαψεν καὶ λυπήθην,
καὶ ἀφʼ ὅτου ἐστράφην πρὸς ἐμᾶς ἥτις ἀπολογήθην·
«κοίτοντα ʼς τὸ κρεββάτιν μου μυριοθορυβουμένη· 425
ὀκτὼ μηνῶν μʼ ἐφαίνετον ἤμουν ἐγγαστρωμένη·
ἐφάνη μου ʼς τὸν ὕπνον μου κἄτινες μὲ λαλῆσαν,
καὶ λέγουν με· τί κάθεσαι; τʼ ἀδέλφια σου ἐβουλῆσαν!
Εὐθὺς τὰ ἐντός μου ἐπέσασιν, καὶ συγκοπή μʼ ἐπέβη,
καὶ πῆγεν κάτω τὸ παιδὶν, καὶ ἄνω ἡ ψυχή μου ἐξέβη, 430
κʼ ἥτις ὁ Χάρος μʼ ἔδωκε θάνατον εἰς τὴν γένναν,
ὁμοιῶς τὸ βρέφος τὸ βαστῶ ἐπῆρα μετὰ μέναν.
Ἀπὸ τὸν κόσμον μʼ ἔδωκεν μόνον αὐτὸ μοιράδιν,
τάχα νὰ παίρω ἄνεσιν καὶ συνοδιὰν ʼς τὸν ᾅδην.»
Καὶ δᾶ ʼς τὰ ξημερώματα ἔσωσεν ὑπηρέτης, 435
καὶ πρὸς αὐτὴν ἐσίμωσεν καὶ σύντυχεν ἐδέτης·
«ἀπάρτι χώρισε ἀπʼ αὐτοὺς, καὶ πλέον μὴν ἀργώσῃς·
ἔμπα ʼς τοῦ Χάρου τὴν αὐλὴν καὶ τὸ χρωστεῖς νὰ δώσῃς.»
Κʼ εἰς ὥραν ὀλιγούτζικην πέντε διὰ μᾶς ἐσῶσαν,
κʼ ἔρρικταν ἐκ τὸ στόμαν τους πύρινον ἔξω γλῶσσαν· 440
ἀρματωμένοι, πτερωτοὶ, ἀγριώτατοι καὶ μαῦροι,
κʼ εἶχαν τὴν ὄψιν ἄσχημον, μαύρην ὡσὰν σιννάβριν·
πόδια καὶ ἀνύχια καὶ πτερὰ σὰν νυκτερίδας εἶχαν,
καὶ ἀγάλια μᾶς ὡμίλησαν, ταῦτα μᾶς ἐσυντύχαν·
ὡς καὶ πρὸς τὸ τέλος εἶπαν με· «τάχα, θαρρῶ, ἄκουσές τα· 445
εἶπα σε τὰ γενόμενα καὶ ὅλα κατέμαθές τα.
Κʼ εἰς τὸ μὲ βιάζεις νὰ σὲ ʼπῷ τοῦτο πότες ἐγένη,
λανθάνομʼ ἀπὸ τὸν καιρὸν καὶ ἀπὸ τὸν νοῦν μου ἐβγαίνει·
διατὶ ʼς τὸν ᾅδην τὸν πικρὸν ἥλιος οὐκ ἀνατέλλει,
οὐδὲ τὸ φέγγος τʼ οὐρανοῦ τὸ ξήλαμπρόν του στέλλει· 450
χρόνος ἐδῶ οὐ γίνεται, ἡμέρα οὐ χωρίζει,
ἀλλὰ τὸ σκότος τʼ ἄμετρον τρέχει καὶ ὀμπρὸς τανύζει.»
Καὶ ἀπήτης μʼ ἐδηγήθηκεν, ἐσίμωσε καὶ στάθη·
καὶ, ὡς ἔδειξεν, ἐδέχετον διὰ νὰ τοῦ ʼπῶ νὰ μάθῃ.
Καὶ πρὸς ἐμὲν ἐστράφησαν πάλιν νὰ μʼ ἐρωτήσουν, 455
τοῦ κόσμου τὰ ἐντάλματα καταλεπτὰ νʼ ἀκούσουν.
Μὴ δύνοντα τὸ ἀποκριθῆν καὶ παρααναμένει,
διὰ τὸ σπουδάζειν τοῦ στραφῆν κʼ ἐκ τὴν φωτιὰν ἐβγαίνει·
«ἔχετε πλειόν ἐρώτημα; μέλλω στραφῆν,» τοὺς εἶπα.
Λέγουν μʼ «ἀκροκαρτέρησε νἄρθουν καὶ αὐτοὶ ὁποῦ λεῖπα· 460
μήπως καὶ θέλουσιν καὶ αὐτοὶ κἄτι νὰ παραγγείλουν,
καὶ ἀπὸ τὸν ᾅδην τὸν πικρὸν πιττάκια διὰ νὰ στείλουν.»
Ἀλλήλως ἐσυντύχασιν, κʼ εἰς ἀπʼ αὐτοὺς ἐστράφην,
καὶ κοντοπήδα μὲ σπουδὴν, ὡς πολεμᾷ τὸ λάφιν.
Κʼ εἰς ὥραν ὀλιγούτζικην βλέπω φουσσάτον κʼ ἦρθεν· 465
δὲν εἶχεν μέτρος τὸ ἔβλεπα κʼ ἔρχετον ἀπʼ ἐκεῖθεν·
ἐκʼ εἶδα νεοὺς καὶ λυγεραὶς, ἄνδραις καὶ παλληκάρια,
καὶ πολεμάρχους μὲ σπαθιὰ γυμνὰ, διχὼς φηκάρια,
καὶ σκορπισμένους ἄρχονταις πεζοὺς καὶ καβαλλάρους,
νἄχουν μὲ αὐτοὺς ὑποταγαὶς, ῥήτοραις καὶ νοδάρους. 470
Εἶδα διακόνους κʼ ἐκκλησιαὶς, πισκόπους καὶ παπάδαις,
κʼ εἰς τὸν παστὸν ἀντρόγυνα, γαμπροὺς μὲ ταὶς νυφάδαις·
εἶδα καὶ φέρασιν σκαμνιὰ νὰ κάτζουν οἱ νοδάροι·
κοντύλι ἐκράτειν ὁ καθεὶς, χαρτὶν καὶ καλαμάρι·
κʼ εἶχεν καθεὶς τριγύρου του φουσσάτον νὰ τὸν βιάζῃ, 475
ἄλλος πιττάκια νὰ ζητᾷ, ἄλλος χαρτὶν νὰ κράζῃ.
«Σήμερʼ ἀποστολάτορας μισσεύγει, νὰ λαλοῦσι,
βιάζουν πολλά (μηδὲν ἀργῇς) ὁγιὰ νὰ τὸ βαστοῦσι.»
Κʼ ὑγρὰ πιττάκιʼ ἀπὸ σπουδῆς ἐκ τοὺς γραφειοὺς ἐπαῖρναν,
ἄλλοι, ἔβλεπα, τὰ βούλλοναν καὶ ἄλλοι ἀνοικτὰ τὰ φέρναν· 480
τόσοι μὲ καταπείσασιν πιττάκια νὰ μὲ δώσουν,
ὀκʼ ἔφριξα θωρῶντα τους καὶ ʼτράπην πρὶν νὰ σώσουν·
ὅλοι τὰ χέρια ἐσήκωσαν καὶ πρὸς ἐμὲ θωροῦσαν·
«ἔπαρʼ πιττάκια, ἐκράζασιν· βάστα χαρτιά, λαλοῦσαν·
ὡς καὶ ὡς ἀπὸ λόγου μας γραφαὶς αὐταῖς βάστα μεταί σου 485
ἀπὸ τὸν ᾄδην τὸν πικρὸν, καὶ βλέπε μὴ σοῦ πέσου.
Λάλησε καὶ ἀπὸ λόγου σου· εἰπὲ τοὺς πονεμένους·
τοὺς εἰς τὸν ᾅδην ἔχετε ἀπὸ καιρὸν θαμμένους,
τὸν οὐρανὸν στερεύγουνται, τὸν ἥλιον δὲν θωροῦσιν,
τὸ χῶμαν ἔχουν σάβανον, τὴν γῆν στολὴν φοροῦσιν. 490
Στεφάνιν ὅσοι ἐφόρεσαν ἀπὸ μερτιὰν καὶ δάφνην,
τώρα τῆς γῆς τὸν κορνιακτὸν ἔχουν ὁδιὰ στεφάνιν·
ʼς τὴν μέσην τους δὲν δύνουνται ζωνάριν νὰ βαστάξουν· (F. 8 a.)
ἐδῶ δὲν εἶναι ἀλλαγαὶς τὴν σκόλην διὰ νʼ ἀλλάξουν.
Τὸ χῶμαν ποῦ ἐπάτησαν ἔναι ʼς τὴν κεφαλήν τους, 495
καὶ κάτω ʼς τὰ ποδάρια τους ἔπεσεν τὸ μαλλίν τους·
τὰ μάτια τους ἐσβέσασιν τὰ ὡραιοπλουμισμένα·
τὸ χῶμαν τὰ ἐσκέπασεν κʼ εἶναι κατακλεισμένα.
Τὸν κόσμον πλέον δὲν θεωροῦν ὡσὰν τὸν ἐθωροῦσαν,
ὄντεν ἐζοῦσαν οἱ πτωχοὶ μὰ ἐδῶ πολλὰ πονοῦσαν. 500
Ἡ ὄψι τους ἡ ἄμορφος κάποτʼ ἦτον λουσμένη,
τώρα φαγώθην εἰς τὴν γῆν, κʼ εἶναι πολλὰ βλαμμένη.
Ἡ γλῶσσα τους ἡ ἐλεεινὴ δὲν ἠμπορεῖ λαλήσῃ
[τὸ γίνετον οὐδὲν θωροῦν, οὐδὲ ψηφοῦν τὸν βιόν τους·
ἡ ὁμιλιά των ἔπαυσεν ἀπὸ τὸν λάρυγγά των,
νάπες οὐκ οἶδα τους ποτὲ τινὰς εἰς τὴν χαράν των,
καὶ ἡ γλῶσσα τους ἡ ταπεινὴ δὲν ἠμπορεῖ λαλήσῃ
νὰ τοὺς εἰπῇ τὸ δίκαιον τους καὶ νὰ τοὺς ὁμιλήσῃ· [F. 103 a.]
τὰ χέρια τους οὐ δύνανται ἀπάνω νὰ σηκώσουν,
οὐδὲ νὰ τὰ ξαπλώσουσιν, οὐδὲ νὰ τὰ ζαρώσουν,
τὸν θεὸν διὰ νὰ δοξάζουσιν μὲ τὴν ταπεινοσύνη,
οὐδὲ τὴν ἡλικίαν τους μὲ τὴν ἀγαθωσύνη·
τὰ πόδια τους τὰ γλήγορα τώρα στὸν ᾅδην εἶναι
καὶ τρώγουνται καθημερνό, ἀλλὶ κρῖμαν ὁποῦναι,
καὶ κάτω εἰς τὰ ποδάρια τους ἐπέσαν τὰ μαλλιά τους·
τοῦτο σὲ λέγομεν νὰ πῆς δίχως τῶν πιττακιών μας
καὶ νὰ τοὺς πῆς καὶ τὸν κλαμὸν τὸν ἔχει τὸ κορμί μας·
ἂ λάχῃ νὰ πονέσωσιν καὶ νὰ μᾶς λυπηθοῦσιν,
νὰ ἐξεζαρώσῃ ἡ χέρα τους καὶ νὰ μᾶς θυμηθοῦσιν,
διὰ τοῦτο σὲ παρακαλώ βλέπε μὴ ἀλησμονήσῃς
νὰ πᾶς ταχία εἰς τὰ σπίτια μας καὶ νὰ τοὺς ὁμιλήσῃς·
εἰπὲ καὶ τὰς γυναῖκας μας, ἀκόμη τῶν παιδιῶν μας,
νὰ δώσουσιν πολλῶν πτωχῶν ἀκόμη ἀπὸ τὸν βιόν μας,
καὶ ἂς πέμπουν εἰς τὴν φυλακὴν ψωμὶ κρασὶν σιτάρι
καὶ ἂν τύχῃ νἄρθῃ ὁ μισθὸς νὰ φθάσῃ νὰ μᾶς σώσῃ.]
ὡς γιὰ νὰ ʼπῇ τὸ δίκῃον της καὶ νὰ τὸ ὁμιλήσῃ.
Τὰ χέρια τους δὲν δύνονται ἀπάνω νὰ σηκώσουν, 505
οὐδὲ νὰ τὰ μαζώξουσιν, οὐδὲ νὰ τὰ ξαπλώσουν,
τὸν θεόν τους νὰ δοξάζουσι μὲ τὴν ταπεινοσύνην,
γιὰ ναὔρῃ ἡ ψυχίτζα τους μικρὰν ἐλεημοσύνην·
τὰ πόδια τους τὰ ὄμμορφα τώρα ʼς τὸν ᾅδην εἶναι
καὶ τρώγουνται καθημερνὸν, ἀλλοὶ, κρῖμαν ὁποῦ εἶναι! 510
Καὶ νὰ περπάτησαν ποτὲ, καὶ νὰ ἐπιλαλῆσαν,
τώρα ὑποῦναι εἰς τὴν γῆν σκώληκες τα γυρίσαν.
Τὰ χείλη κατεμαύρισαν καὶ κόπην ἡ λαλιά τους·
ἡ κεφαλή τους σχίστηκεν κʼ ἔπεσαν τὰ μυαλά τους.
Τοῦτο σὲ λέγομεν νὰ ʼπῆς δίχως τὰ πιττάκιά μας· 515
τὸν ἄμετρόν μας τὸν βλαμμὸν τὸν ἔχουν τὰ κορμιά μας,
ἂ λάχῃ νὰ πονέσουσιν καὶ νὰ μᾶς λυπηθοῦσιν,
νὰ ξεζαρώσʼ ἡ χέρα τους καὶ νὰ μᾶς θυμηθοῦσιν.
Διὰ τοῦτο σὲ παρακαλῶ, βλέπε μὴ λησμονήσης
νὰ πᾶς αὔρι ʼς τὸ σπίτι μας καὶ νὰ τοὺς ὁμιλήσῃς. 520
Εἰπὲ καὶ τὰς γυναῖκας μας, εἰπὲ καὶ τῶν παιδιῶν μας
νὰ δώσουσιν πολλῶν πτωχῶν ἀκόμη ἀπὸ τὸν βιόν μας·
νὰ πέψουσι ʼς ταὶς φυλακαὶς ψωμὶν, κρασὶν, σιτάριν,
γιὰ νὰ τῶν ἔχωμεν κʼ ἡμεῖς πολλὴν ἢ ὀλίγην χάριν.
Ἂς πιάσουν τὴν διάταξιν, τὴν ἔποικα ʼς τὸν κόσμον, 525
καὶ δὲν ἀφῆκα κἀνενός, πλὴν τῶν παιδιῶν μου μόνον,
θαρρῶντας ὁ κακότυχος νὰ ποίσουν ὡς γιὰ μένα,
γιατὶ ὄνταν ἤμουν ζωντανὸς κακἆχα καμωμένα·
διὰτ αὗτο σὲ παρακαλῶ πάλιν, μὴ λησμονήσῃς
νὰ πᾷς, ὡς εἶπα, σπίτι μας καὶ νὰ τοὺς ὁμιλήσῃς. 530
Ἐσᾶς πάλιν παρακαλῶ, ὥστε ὁποῦ νὰ ζῆτε,
κάμνετε διὰ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ ὁποῦ πορπατεῖτε,
ὁδιὰ νὰ εὑρῆτε εὕρεμαν δίχως κανέναν κόπον
ἐκεῖ ὁποῦ θέλετε ὑπᾶν μὲ βιὰν πολλὴν καὶ κόπον.
Μὴ σὲ πλανέσῃ συγγενὴς, γυναῖκα ἢ παιδίν σου 535
νὰ τοὺς ἀφήσῃς τίποτας δόσιν διὰ τὴν ψυχήν σου·
ἀμμὲ χαρὰ ʼς τὸν ἄνθρωπον ὁποῦ μὲ χέρια φθάνει
καὶ ἀνοίγει τὸ σακκούλιν του καὶ δίδει πρὶν νὰ θάνῃ.
Ἐσφικτοκλείδονα καλὰ, πτωχὸς οὐδὲν ἐτόλμα
νὰ μὲ ζητήσῃ τίποτας, νʼ ἀναχασκήση στόμα· 540
διατὶ ἐκατέχασιν καλὰ τὴν εἴδησιν τὴν εἶχα,
δὲν ἐσιμόνασιν ποτὲ, οὐδʼ ὄρεξιν δὲν εἶχα·
ἀμμὲ κράτουν καὶ μάζονα, καὶ θύμησιν δὲν εἶχα
διὰ τὴν ψυχὴν τὴν ταπεινὴν νὰ δώσω λίγην ψίχα.
Ὅποιος ἐλπίζει ὀπίσω του γιὰ τὴν διάταξιν του 545
νὰ δώσουσιν τινὲς πτωχῶν, κομπόνει τὴν ψυχήν του·
διότι οὐδὲν κουράρουσιν, οὐδὲ ποσῶς ψηφοῦσιν,
ἀμμὲ νὰ τρῶν, νὰ πίνουσιν, τὸν βιόν τους νὰ κρατοῦσιν·
νὰ τὸν κρατοῦσι σφαλιστὸν μὲ δυὸ μὲ τρεῖς κατήναις,
φλουριά, δηνέρια, καὶ πτερὰ μὲ ταὶς χρυσαὶς κουρτίναις. 550
Μόνον νὰ λογαριάζουσιν ὁκαὶ νὰ τὰ πληθύνουν,
καὶ θύμησιν δὲν ἔχουσιν αὐτῶν ὁποῦ τʼ ἀφίνουν.
νἆπες οὐκ εἶδαν τους ποτὲ, οὐδὲ μὲ αὐτοὺς ἠφάγαν,
οὐδʼ ἐγευτήκασιν ποτέ ὁμάδιν κʼ εἶχαν φάβαν.
Δὲν ἔχω πλέον νὰ σοῦ ʼπῶ νὰ ʼπῆς τῶν πονεμένων, 555
εἰμὴ χαιρετισμοὺς πολλοὺς ἐκ τῶν πολλὰ βλαμμένων.»
Δόξα Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ Πνεύματι ἁγίῳ,
τῷ ποιητῇ μου καὶ θεῷ καὶ πλάστη παναιτίῳ.